Ghi nhận đầu tiên về loài Mang rooservelt (Muntiacus rooseveltorum: Cervidae) ở Việt Nam


Nguyễn Mạnh Hà và Lê Đức Minh

Trong năm 2013, các nhà khoa học trong nhóm điều tra thú móng guốc của Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội và cán bộ Khu Bảo tồn Thiên nhiên Xuân Liên đã phát hiện quần thể Mang rooservelt (Muntiacus rooseveltorum), thuộc họ Hươu nai Cervidae, tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Xuân Liên, tỉnh Thanh Hóa. Đây là một trong các loài thú ít được biết đến nhất trên thế giới cho đến nay. Thông tin về các mẫu vật sống của loài này chỉ ghi nhận được từ năm 1929 trong chuyển khảo sát của các nhà khoa học Mỹ ở vùng Trung Lào thuộc tỉnh Hủa Phăn. Ghi nhận cũng khẳng định sự tồn tại của loài này ở Việt Nam cũng như sự cần thiết phải bảo tồn, duy trì sự tồn tại và phát triển lâu dài của chúng. Nghiên cứu này cũng cho thấy loài Mang rooservelt là loài Mang Pù Hoạt mà trước đây đã được một số nhà khoa học Việt Nam mô tả dựa trên các mẫu sọ thu thập được ở khu vực Pù Hoạt, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An.

Kết quả điều tra thực địa tại Xuân Liên trong năm 2013 của nhóm nghiên cứu về thú lớn của Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường (CRES), Đại học Quốc gia Hà Nội và cán bộ Khu Bảo tồn Thiên nhiên Xuân Liên, tỉnh Thanh Hóa (qua điều tra thực địa, đặt máy bẫy ảnh và phân tích thông tin di truyền) đã khẳng định sự tồn tại của hai loài mang đang tồn tại ở Xuân Liên là loài Mang thường (Muntiacus muntjak) và Mang roosevelt (M. rooseveltorum), thuộc họ Hươu nai Cervidae. Ngoài ra, các điều tra ở vùng phụ cận của Xuân Liên cũng cho thấy, cả hai loài mang cũng tồn tại trong Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Hoạt, tỉnh Nghệ An, là khu vực tiếp giáp với Xuân Liên.

Sự tồn tại của loài Mang rooservelt ở Việt Nam cũng đã được ghi nhận từ những năm 90 của thế kỷ trước ở khu vực Pù Hoạt, thuộc huyện Quế Phong (nay là Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Hoạt). Vào thời điểm đó, loài này được mô tả như một loài mang mới đặt tên là Mang Pù Hoạt (M. puhoatensis) chứ không phải là Mang rooservelt. Tuy nhiên, vào thời gian đó, việc mô tả loài Mang Pù Hoạt và thông tin về loài cũng không rõ ràng và mơ hồ, nên không được công nhận như một loài mới.

Trong quá trình điều tra, nhóm nghiên cứu đã phân tích 6 hộp sọ thu được tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Xuân Liên và 2 hộp sọ thu được ở Pù Hoạt với các hộp sọ của các mẫu lưu tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Field Chicago (Hoa Kỳ). Bên cạnh đó, nhóm cũng phân tích 32 mẫu di truyền của các mẫu mang thu được tại Xuân Liên, Pù Hoạt với các trình tự gene đã được giải đoán của loài Mang rooservelt và dựa trên các thông tin đó để khẳng định sự tồn tài của loài này ở Xuân Liên và Pù Hoạt. Việc so sánh về hình thái và di truyền của các mẫu ở Xuân Liên và Pù Hoạt đã xác định, loài Mang roosevelt (M. rooseveltorum) và Mang Pù Hoạt (M. puhoatensis) đã được mô tả trước đây là một loài duy nhất.

Ghi nhận về sự tồn tại của loài Mang rooservelt ở Xuân Liên, Pù Hoạt một lần nữa khẳng định giá trị đa dạng sinh học đặc biệt của khu vực này, nơi được biết đến như là một trong các khu vực phân bố quan trọng nhất của loài Vượn đen má trắng (Nomascus leucogenys) cực kỳ nguy cấp và của nhiều loài thực vật, động vật nguy cấp và đặc hữu khác. Ngoài ra, ghi nhận đó cũng khẳng định vùng rừng liền dải Xuân Liên – Pù Hoạt là nơi sinh sống của quần thể Mang rooservelt đang tồn tại duy nhất được biết đến tại thời điểm này trên toàn thế giới. Do đó, việc bảo vệ và quản lý được các giá trị thiên nhiên và rừng ở đây cần phải được chú trọng nhằm bảo vệ các giá trị đa dạng sinh học và cũng là nhằm bảo vệ và bảo tồn loài mang còn rất ít được biết đến có ý nghĩa bảo tồn đặc biệt này.